Genel Vana Bilgileri 08

3.2.2. TAPALI (KONİK- SİLİNDİRİK) VANA (PLUG VALVE- KÜKENHAHN)

Çalışma Şekli:

Tapalı vanalar; akış eksenine dik konik veya silindirik bir yuvaya oturtulmuş ve ortası delik konik veya silindirik bir parçanın, 90 0 döndürülmesi ve deliğin (deliklerin) geçişe açık veya kapalı konuma getirilmesi ile akışkan geçişini kesip, açarak görevlerini yerine getirirler. Konik tapalı vanalar daha çok kullanılmaktadır. Sızdırmazlık tapanın yatağın içine bastırılması ve uygun yağlayıcı ara malzeme kullanılarak sağlanır. Tam açık veya tam kapalı olarak çalışmaları tercih edilir. Delikler, yuvarlak kesitli olabildiği gibi, daha küçük gövde ile geçiş kesitini koruyabilmek için; silindirik tapalı vanalarda dikdörtgen, konik vanalarda da trapez olabilir. Bu kesitler yuvarlak kesitlere göre direnç faktörünü az da olsa arttırmaktadır. Tapalı vanalar genelde terk edilmekte olan bir vana tipidir.

Üstünlükleri:
Zayıf Yönleri:
Akışkan Cinsi:

Temiz, katılaşmayan, nötr veya agresif sıvılar ve sınırlı gaz akışkanlar

Akış Yönü:

İki yönlü vanalarda her iki yönde de akış mümkündür. 3 ve 4 yollu vanalarda, akış yönü belirtilmektedir.

Kullanım Yerleri:

Petrokimya, kimya, petrol, Gaz taşıma ana hatlarında By-Pass vanası olarak, sızdırmazlığını çabuk kaybettiği için, tehlike doğurmayacak uygulamalarda kullanılabilir.

Tahrik Şekli:

El ile, motorlu, hidrolik, pnömatik aktüatörler ile.

Anma Ölçüleri:

DN 8´den DN 100´e kadar olabilmektedir.

Anma Basıncı:

PN 63´e kadar çıkılabilmektedir.

Çalışma Sıcaklık Aralığı:

-200ºC´den +800ºC´ye kadar genişleyebilmektedir. Ancak, genelde –10ºC ve +100ºC aralığı için imal edilmektedirler.

Gövde Malzemesi:

Pik, sfero, çelik, paslanmaz çelik ve bronz Döküm, Cam, PVC, PP, PTFE

Sızdırmazlık conta malzemesi:

Tapa kendi geometrisine tam uygun, ancak farklı malzemeden bir yuvanın içine bastırılır ve iki malzeme arasında sızdırmazlık saplanır. (Örneğin; Pik döküm gövde içinde, çelik tapa) PTFE yuva kılıfı olarak kullanılabilir.

Tesisata Bağlantı Şekli:

Flanşlı, Rakorlu.

İlgili bazı mamul standartları:

API 6D, API 593- 599, BS 5158, BS 5353

Tapalı Vana Tipleri:
  1. Tapa geometrisine göre:
    • Konik tapalı vanalar,
    • Silindirik tapalı vanalar,

    Konik tapalı vanalarda, tapanın yuvasına daha fazla bastırılması ile sızdırmazlık kabiliyeti arttırılabilir. Sürtünmenin, dolayısı ile aşınmanın azaltılması için, dönüş sırasında tapa kaldırılabilir.

  2. Akış yönüne göre:
    • 2 yollu
    • 3 yollu
    • 4 yollu

    2 yollu vanalar en geniş şekilde kullanılan tiplerdir. Çok yönlüler dağıtım veya karışım vanası olarak kullanılmaktadır.

  3. Tapanın yağlama şekline göre:
    • Yağlanmayan vanalar: Tapalı vanaların en basit tipidir ve yağlayıcıların kullanılmasına müsaade edilmeyen uygulamalarda kullanılırlar.
    • Yağlanan vanalar: Bu tipler genelde petrol sahalarında, rafinerilerde kullanılırlar.
Uygulama Örnekleri:

Su, özellikle pis su tesisatlarında "Eksantrik tapalı vana"lar kullanılabilir. Bu vanalarda konik tapanın tek tarafı ve dolayısı ile tapanın dönüşü sırasında yüzeyler arası sürtünme kaldırılmıştır.

Konik tapanın geniş tarafı alta gelecek şekilde yerleştiği vanalarda, alt ve üst yüzeylere açılan delikler ile tapanın alt ve üstünde basınç dengesi sağlanan "Denge basınçlı vana" tipleri de mevcuttur.

Yağlanmayan vanalar "Yangın emniyetli- Fire safe" vana olarak kullanılabilirler.

İşletmede dikkat edilecek hususlar:

Sızdırmazlık, tapa ve yuva yüzeylerinin biribirine oturmaları ile sağlandığı için, akışkanın temiz olmaması durumunda, açma, kapama işlemi sırasında iki yüzeyin arasına katı partiküllerin girmesi ile, öncelikle yüzeylerde bozulmalar olacak ve sızdırmazlık sağlanamayacak, kaçak başlayacaktır. Akışkanın temiz olması, filtreleme her vanada olduğu gibi, bu vanalarda da çok önemlidir.

Bakım, onarım:

Bu tür vanalarda en çok karşılaşılan sorunlar, yine; sızdırmazlık yüzeylerinin (tapa ve yuva) aşınması ve salmastra kaçaklarıdır.

Yağlanan tiplerde basınç altında da olsa yağlama yaparak sızdırmazlığın devamı sağlanabilmektedir.

GENEL VANA BİLGİLERİ

Vanalar